‘Vrouwencondoom maakt vrouwen minder afhankelijk van mannen’

Interview met Joris Voorhoeve, scheidend voorzitter WPF april 2008. Vanaf die maand is Melanie Schultz-Van Haegen voorzitter. In Oktober 2010 trad mw. Schultz van Haegen toe tot het kabinet en sindsdien is zij geen voorzitter meer van WPF/MYBODY.

Joris Voorhoeve heeft zich de laatste jaren ontpopt als voorvechter voor vrouwenrechten. De scheidend voorzitter van World Population Foundation noemt de Moedernacht ‘een daverend succes’ en vrouwenbesnijdenis ‘een culturele wanpraktijk’.

Frans Baneke, directeur van World Population Foundation (de organisatie achter de MYBODY-campagne), typeert Joris Voorhoeve als een elderly stateman met een voornaam voorkomen: ‘Omdat hij afkomstig is uit de conservatieve (VVD)-hoek, is het verrassingseffect des te groter als juist hij een vurig pleidooi houdt voor vrouwenrechten.’

Bijzonder betoog
Baneke refereert aan een bijeenkomst begin 2007, tijdens de honderddagentour van het vierde kabinet-Balkenende. Minister voor Ontwikkelingssamenwerking Bert Koenders organiseert debatten rond de acht Millenniumdoelen. ‘Tijdens het debat over gelijke rechten voor mannen en vrouwen betoogde Voorhoeve dat Nederland niet alleen de portemonnee moet trekken, maar ook consequent zijn stem moet verheffen om vrouwenrechten internationaal onder de aandacht te brengen. Je zag de zaal - vol met vrouwen - en minister Koenders verrast reageren. Dat was heel bijzonder.’

Hoogtepunt
Ook Voorhoeve zelf heeft die bijeenkomst als een van de hoogtepunten van zijn voorzitterschap ervaren. ‘We hebben als WPF fors aandacht kunnen vragen voor Millenniumdoel 3 over vrouwenrechten. Ook hebben we de samenhang met andere Millenniumdoelen benadrukt, want alleen zo kunnen ze worden bereikt. '

Pittig debat
De voormalige minister van Defensie leert World Population Foundation (WPF)  kennen als hij Tweede Kamerlid is voor de VVD. Vanuit zijn belangstelling voor bevolkingsvraagstukken raakt hij in gesprek met WPF en treedt in april 2000 toe tot het bestuur. Hij herinnert zich dat de organisatie in een pittig debat is verwikkeld als hij drie jaar later voorzitter wordt: ‘Het macro mondiale gezichtspunt stond tegenover het micro menselijke gezichtspunt. Als ontwikkelingseconoom stond ik aanvankelijk op het standpunt dat vooral een macrobenadering belangrijk was. Het waren vooral de pleidooien van de staf die mij tot betere inzichten brachten.’

Family planning of vrouwenrechten?
Als hij zou moeten kiezen tussen family planning en vrouwenrechten, wat wordt het dan? Voorhoeve hoeft niet lang na te denken: ‘Vrouwenrechten, omdat dat een breder thema is waar geboorteplanning weer uit voortkomt. Geboorteplanning is belangrijk, maar een onderdeel van grotere menselijke autonomie.' Lacht: ‘Ik kies dus het bredere thema omdat ik dan allebei de thema’s krijg.’

Menselijk niveau
Voorhoeve erkent ruiterlijk dat zijn persoonlijke denken over ontwikkelingssamenwerking is veranderd de afgelopen jaren. ‘Ik ben in de loop der jaren steeds meer overtuigd geraakt van het belang van een mensenrechtenbenadering in plaats van de economische benadering. Ik ben bezig met een rapport voor de Teldersstichting (het wetenschappelijk bureau van de VVD) over liberale ontwikkelingssamenwerking en ook daarin leg ik sterk de nadruk op de mensenrechtenbenadering en de benadering van WPF. Het is beter om vanaf een menselijke niveau te beginnen, dan om van boven naar de wereld of naar landen te kijken. Dat is gewoon een kwestie van logica.’

Vredesopbouw
Wat hij ook van groot belang vindt, is de opbouw van de rechtsorde in ontwikkelingslanden, zeg maar de hervorming van justitie en politie. In 2007 publiceerde hij zijn boek From War to the Rule of Law over het verloop van vredesoperaties sinds 1960. ‘Ook daarin wijd ik een stevige passage aan gender en vrouwenrechten in vredesopbouwprojecten. Het werk voor WPF staat niet los van mijn andere werk.’

Paleissymposium
Terugkijkend op zijn voorzitterschap geniet hij na van de vele hoogtepunten. Grote conferenties in Amsterdam en Den Haag bijvoorbeeld met belangrijke coryfeeën als Hilary Clinton. Meest recent was dat de ‘buitengewoon boeiende en verhelderende’ conferentie over de positie van vrouwen in islamitische landen. Plaats van handeling: Paleis Noordeinde ‘waar koningin Beatrix gastvrouw was’. ‘Deze conferentie maakte duidelijk dat je islam als geloof goed moet onderscheiden van culturele gewoonten en gebruiken in een aantal landen. Zo is vrouwenbesnijdenis geen islamitisch onderwerp, maar een van die oude culturele wanpraktijken waaraan later een religieuze rechtvaardiging is gegeven.’

Glansrol
WPF-bestuurslid Nafis Sadik speelde een glansrol op dit Paleissymposium: ‘Zij vertelde haar persoonlijke ervaringen als islamitisch meisje in Pakistan, als jonge vrouw en later arts. Zij vervulde in 1994 een belangrijke rol in Caïro en is tegenwoordig VN-gezant in Azië voor hiv/aids. In haar levensverhaal zitten alle thema’s die voor WPF belangrijk zijn. Dat boeide de mensen geweldig en zij vertelde het ook heel geestig.’

Moedernacht
Ook over de eerste Moedernacht in 2007 is Voorhoeve enthousiast: ‘Het was een daverend succes om de avond voorafgaand aan Moederdag aandacht te vragen voor de positie van moeders en aanstaande moeders in ontwikkelingslanden.’ Sowieso is hij positief over de MYBODY-campagne van WPF. ‘MYBODY maakt de thema’s persoonlijker. Bij World Population Foundation denken mensen aan een deftig bestuur dat zich met wereldaangelegenheden bezighoudt. MYBODY maakt duidelijk dat het gaat om individuele mensen, hoe zij hun rechten waarmaken en hun verantwoordelijkheden invullen. Als je posters van MYBODY in bushokjes ziet hangen, begint het voor jonge mensen wat te betekenen.’

Vrouwencondoom
Sinds juni 2007 is Joris Voorhoeve voorzitter van Oxfam Novib. ‘Er bestaat een goede samenwerking tussen beide organisaties, bijvoorbeeld rond de productie en het gebruik van het vrouwencondoom. Als dat beter en goedkoper wordt, kan dat een geweldig effect hebben omdat het de autonomie van vrouwen over hun eigen lichaam verhoogt en vermijdbare ziekten voorkomt. Zij zijn dan minder afhankelijk van mannen.’

Nieuwe voorzitter
Melanie Schultz van Haegen volgt Voorhoeve op als voorzitter van World Population Foundation. ‘Tot 2009 blijf ik wel lid van het WPF-bestuur. Dan zit mijn derde termijn erop en moet ik om statutaire redenen aftreden. Maar ik zal de organisatie zeker blijven volgen en ondersteunen.’ 

tekst: Margreet van der Hel
Bron: MYBODY-nieuwsbrief April 2008