Seksuele vorming voor Oegandese kinderen

Constatering
Bekend is dat jongeren en kinderen al op een jonge leeftijd te maken kunnen krijgen met (aspecten van) seksualiteit, zowel met positieve - verliefdheden, lichaamsveranderingen zoals menstruatie en natte dromen - als met negatieve aspecten - seksueel misbruik, hiv-besmetting en andere soa’s. Dit betekent dat seksuele en relationele vorming eigenlijk al een plek zou moeten krijgen op basisscholen en niet alleen op middelbare scholen.

Handen in het haar
Ook uit onze contacten met Oegandese leerkrachten en ouders bleek duidelijk dat aan seksuele vorming behoefte is voor kinderen van de hoogste basisschoolleeftijden. Ze zeiden soms met hun handen in het haar te zitten: ze zagen dingen gebeuren en wisten niet hoe ze ermee om moesten gaan. Sommige meisjes van deze leeftijdsgroep werden bijvoorbeeld zwanger; andere meisjes bleven (ongewild) thuis als ze ongesteld waren. Naar aanleiding van dit soort signalen besloot MYBODY samen met Save the Children Nederland en Save the Children in Oeganda te beginnen met de ontwikkeling van een lespakket voor seksuele en relationele vorming voor de hogere klassen van basisscholen.

Uniek
MYBODY gebruikt bij meer projecten in Oeganda een lespakket met de naam ‘the World Starts With Me’ (WSWM) en voor dit project zou het lespakket worden aangepast aan het niveau van de hoogste klassen van de basisschool. In de praktijk varieert de leeftijd van deze kinderen tussen 9 en 14 jaar. Seksuele vorming voor deze leeftijdsgroep is uniek in het land.

Ontwikkeling lespakket
Aan de ontwikkeling van dit pakket werken leraren en leerlingen en hun ouders van 2 basisscholen in West-Oeganda mee. Een in Kasese, een provinciestad en een in Bundibugyo, een dorpje op nog een dag rijden van Kasese. Dit zijn de zogenaamde pilotscholen: zij gaan het nieuwe pakket als eerste uittesten. Tijdens een eerste bijeenkomst met deze twee scholen dachten de leraren en ouders in eerste instantie dat het lespakket kinderlijker gemaakt zou moeten worden. Dan zouden met name onderwerpen aan bod komen als lichamelijke veranderingen, vriendschap, verliefdheid en dergelijke en zou er minder aandacht zijn voor bijvoorbeeld zwangerschap en preventie van hiv/aids.

Geschikt
Bij de tweede bijeenkomst van de pilotscholen in november 2008 waar ongeveer 20 kinderen bij betrokken waren, bleek tot ieders verrassing dat de inhoud van de oorspronkelijke versie van WSWM ook grotendeels geschikt is voor deze leeftijdsgroep: de onderwerpen van de lessen waren niet onbekend; veel kinderen krijgen er in hun omgeving toch al mee te maken, en de vragen die ze stelden waren grotendeels dezelfde als van oudere WSWM-groepen.

Groepen
Momenteel zijn twee zogenaamde werkgroepen het bestaande materiaal aan het becommentariëren: de ene werkgroep bestaat uit leraren en ouders, en de andere uit kinderen, begeleid door een volwassene. Een zogenaamde adviesgroep met mensen als schooldirecteuren en vertegenwoordigers van het ministerie van onderwijs, zal de uiteindelijk aanpassingsadviezen van deze twee werkgroepen beoordelen. Aan de hand daarvan wordt de inhoud van het definitieve lespakket bepaald voor deze leeftijdsgroep.

Vragen
Aan het eind van deze tweede bijeenkomst werd een kleine tentoonstelling ingericht. Daar waren ook anoniem gestelde vragen te zien. De vragen liepen uiteen van: ‘ben je nog maagd als je seks hebt gehad met een ander meisje’ tot ‘wanneer begint de puberteit?’ en van ‘Is het waar dat je geen aids kan krijgen als je je leeftijdsgenoten vermijdt?’ tot ‘Als je bent verkracht en je bent bang erover te praten, wat kun je dan doen?’ Een van de volwassenen zei: “ik had geen idee dat kinderen met al deze onbeantwoorde vragen rondliepen.”

Inzicht
Ook de (anonieme) evaluatieformulieren van de bijeenkomst gaven goed inzicht in wat ze hadden geleerd en wat ze belangrijk vonden. Voor veel mensen was nieuw dat kinderen ook rechten hebben. Ze onderkenden het belang van informatie over gender, zwangerschap, hoe seksueel misbruik te voorkomen, enz. Op een van de formulieren was het als volgt verwoord: “het is erg belangrijk seksuele en reproductieve gezondheid en rechten openlijk te bespreken met kinderen.”

Boek
Nu is WSWM eigenlijk een lespakket voor op de computer, maar bij al de eerste bijeenkomst bleek dat een brug te ver. De scholen hebben meestal geen computers en er is vaak geen elektriciteit. Daarom krijgt het lespakket voor deze doelgroep de vorm van een boek.

Hoop
Eind 2009/begin 2010 moet het lespakket klaar zijn en getest op de twee pilotscholen. Dan bekijken de partners hoe het project verder ‘uitgerold’ kan worden. Er is goede hoop dit lespakket uiteindelijk in het hele land te introduceren, want een vierde partner is erbij betrokken. Dat is de Kyambogo University, die van de Oegandese regering het mandaat heeft gekregen educatiemateriaal voor basisscholen te verzorgen en basisschooldocenten te trainen.

Help ook!
Mocht je na het lezen van dit artikel MYBODY willen steunen met een financiële bijdrage, dat kan. Word donateur of geef eenmalig een bepaald bedrag. Dan kan MYBODY nog meer jongeren als deze helpen.

----------------------------------------------------------------------

Resultaten 2009
In 2009 is het onderzoek naar de situatie en de wensen van kinderen tussen 9 en 14 jaar in het westen van Oeganda op het gebied van opgroeien en de rol van seksualiteit hierin uitgevoerd door Kyambogo University en medewerkers van Save the Children in Oeganda. Belangrijkste uitkomsten zijn dat deze kinderen al deels op zeer jonge leeftijd (vanaf 9 jaar) in aanraking komen met (ongewenste) seksuele activiteiten en dat er veel onwetendheid is over lichaamsveranderingen en relatievorming. Ondersteuning hierin is nodig. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek zijn
de lesdoelen ontwikkeld voor de leeftijdsgroepen 9-11 en 12-14. De doelen zijn besproken met geselecteerde ouders en docenten en afgestemd met de kinderen. De lesdoelen vormen het uitgangspunt voor de leeftijdspecifieke aanpassing van het WSWM-pakket die Kyambogo University zal doen in samenwerking met WPF.

Lessen 2009
Er bleken zeer weinig betrouwbare data op het gebied van de SRGR van Oegandese kinderen in de leeftijd van 9-14 jaar beschikbaar te zijn. Daarnaast was er vanuit WPF meer begeleiding nodig op het uitvoeren van kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar SRGR dan verwacht. Hierdoor kostte het onderzoek veel meer tijd dan was verwacht.

Plannen 2010
In 2010 zal de papieren versie van het nieuwe lespakket verder worden ontwikkeld, zowel qua inhoud als vormgeving. Het nieuwe pakket zal vervolgens worden getest op twee basisscholen, na een docententraining in juni 2010. De ontwikkeling van het lespakket wordt afgerond voor het eind van 2010.